Hukuk sözlüğü

Ortaklığın giderilmesi, hisseli tapu ve miras paylaşımında karşınıza çıkan terimler, sade Türkçe tanımlarıyla.

Aynen taksim nedir?: Aynen taksim, ortaklığın giderilmesinde malın satılmadan fiziksel olarak bölünüp her paydaşa payına karşılık ayrı bir parça verilmesidir. TMK m. 699 gereği mahkeme önce bu yolu inceler; mal bölünemiyorsa veya bölünme önemli değer kaybı yaratıyorsa satışa karar verir. Taşınmazlarda imar mevzuatı belirleyicidir.
Dava şartı arabuluculuk nedir?: Dava şartı arabuluculuk, belirli davalarda mahkemeye gitmeden önce arabulucuya başvurmanın zorunlu olmasıdır. Ortaklığın giderilmesi davaları 1 Eylül 2023'ten itibaren bu kapsamdadır (6325 sayılı Kanun m. 18/B). Arabuluculuk son tutanağı olmadan açılan dava usulden reddedilir.
Ecrimisil nedir?: Ecrimisil, bir taşınmazı hak sahibinin izni olmadan kullanan kişinin ödemesi gereken haksız kullanım bedelidir. Hisseli tapuda malı tek başına kullanan paydaştan, diğer paydaşlar payları oranında ecrimisil isteyebilir. Şartı, önceden kullanımın istenip engellendiğini (intifadan men) ispat etmektir.
Elbirliği mülkiyeti nedir?: Elbirliği mülkiyeti, ortakların bir mala belirli pay oranları olmaksızın hep birlikte malik olmasıdır; eski adı iştirak halinde mülkiyettir. En sık miras ortaklığında görülür. Ortaklar malın tamamı üzerinde ancak birlikte tasarruf edebilir; hiçbiri payını tek başına satamaz. TMK m. 701-703'te düzenlenir.
Gider avansı nedir?: Gider avansı, davacının dava açarken tebligat, keşif, bilirkişi gibi yargılama giderlerini karşılamak üzere mahkeme veznesine peşin yatırdığı paradır (HMK m. 120). Dava şartıdır; yatırılmazsa mahkeme süre verir, yine yatırılmazsa dava usulden reddedilir. Tutar her yıl Adalet Bakanlığı tarifesiyle belirlenir ve artan kısım iade edilir.
İzale-i şuyu nedir?: İzale-i şuyu, ortaklığın giderilmesi davasının Osmanlıca kökenli eski adıdır; izale giderme, şuyu ortaklık anlamına gelir. 2002'de yürürlüğe giren Türk Medeni Kanunu terimi ortaklığın giderilmesi olarak değiştirdi. İkisi aynı davadır; halk arasında izaleyi şuyu, izale-i şüyu yazımları da kullanılır.
Muhdesat nedir?: Muhdesat, bir arazi üzerine sonradan inşa edilen bina, ahır, kuyu, ağaç gibi yapı ve tesislerdir. Kural olarak arazinin bütünleyici parçasıdır ve arazi malikine aittir. Ortaklığın giderilmesi davasında muhdesatı yapan paydaş bunu ispat ederse satış bedelinden muhdesat payı önce ona ödenir.
Önalım (şufa) hakkı nedir?: Önalım (şufa) hakkı, paylı mülkiyette bir paydaşın payını üçüncü kişiye satması halinde diğer paydaşlara o payı aynı koşullarla öncelikle satın alma yetkisi veren haktır. TMK m. 732-734'te düzenlenir; noter bildiriminden itibaren üç ay içinde dava yoluyla kullanılır. Elbirliği mülkiyetinde uygulanmaz.
Paydaş nedir?: Paydaş, paylı mülkiyete konu bir malda belirli bir pay oranına (örneğin 3/48) sahip ortaktır. Her paydaş kendi payını satabilir, rehnedebilir ve diğer paydaşların rızası olmadan tek başına ortaklığın giderilmesi davası açabilir. Elbirliği mülkiyetindeki ortaklara ise paydaş değil ortak denir.
Paylı mülkiyet nedir?: Paylı mülkiyet, birden fazla kişinin bir malın tamamına belirli oranlarda (örneğin 1/4, 3/8) ortak olmasıdır; eski adı müşterek mülkiyettir. Halk arasında hisseli tapu denir. Her paydaş payını serbestçe satabilir ve tek başına ortaklığın giderilmesi davası açabilir. TMK m. 688-700 arasında düzenlenir.
Satış memurluğu nedir?: Satış memurluğu, ortaklığın giderilmesi davasında satış kararı kesinleştikten sonra taşınmazı açık artırmayla satmakla görevli, sulh hukuk mahkemesi bünyesindeki birimdir. Satış memuru kıymet takdiri yaptırır, ilan yapar, ihaleyi yürütür ve bedeli paydaşlara payları oranında dağıtır. İşlemlerde İcra ve İflas Kanunu hükümleri kıyasen uygulanır.
Veraset ilamı (mirasçılık belgesi) nedir?: Veraset ilamı (mirasçılık belgesi), ölen kişinin mirasçılarını ve her birinin miras payını gösteren resmi belgedir. Noterden veya sulh hukuk mahkemesinden alınır (TMK m. 598). Ölen paydaşın bulunduğu ortaklığın giderilmesi davasında mirasçıların belirlenmesi ve davaya dahil edilmesi için zorunludur.