Ortaklığın giderilmesi davası hangi mahkemede açılır?

Ortaklığın giderilmesi davası hangi mahkemede açılır?

Ortaklığın giderilmesi (izale-i şüyu) davası, dava konusu taşınmazın bulunduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesinde açılır. Görevli mahkeme Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) madde 4/1-b ile sulh hukuk mahkemesi olarak belirlenmiştir. Yetkili mahkeme ise HMK madde 12 gereği taşınmazın bulunduğu yer mahkemesidir ve bu yetki kesindir.

Bu iki kural birlikte okunduğunda cevap nettir: İstanbul Kadıköy'de bulunan hisseli bir daire için dava Kadıköy'de değil, Kadıköy'ün bağlı olduğu adliyedeki (Anadolu Adliyesi) sulh hukuk mahkemesinde açılır. Taşınmaz Ankara Çankaya'daysa Ankara Sulh Hukuk Mahkemesi yetkilidir. Davacının veya diğer paydaşların nerede yaşadığının önemi yoktur.

Mahkeme seçimi bir ayrıntı gibi görünse de yanlış mahkemede açılan dava aylarca zaman kaybettirir. Dava açma sürecinin tamamı için ortaklığın giderilmesi davası nasıl açılır rehberine bakabilirsiniz.

Görevli mahkeme neden sulh hukuk mahkemesidir?

Görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir; çünkü HMK madde 4/1-b, taşınır ve taşınmaz mal veya hakkın paylaştırılmasına ve ortaklığın giderilmesine ilişkin davaları dava konusunun değerine bakılmaksızın sulh hukuk mahkemesinin görev alanına vermiştir. Taşınmazın değeri milyonlarca lira olsa bile asliye hukuk mahkemesi değil, sulh hukuk mahkemesi görevlidir.

Görev kuralları kamu düzenine ilişkindir. Bu üç sonuç doğurur:

1. Taraflar anlaşarak başka bir mahkemeyi görevli kılamaz.
2. Mahkeme, görevli olup olmadığını davanın her aşamasında kendiliğinden inceler (HMK 114/1-c ve 115).
3. Görevsiz mahkemede verilen karar, istinaf aşamasında bu sebeple kaldırılabilir.

Uygulamada karışıklık, ortaklığın giderilmesi davasıyla birlikte veya ona bağlı açılan diğer davalardan doğar. Örneğin tapu iptali ve tescil, muhdesatın aidiyetinin tespiti veya ecrimisil davaları asliye hukuk mahkemesinde görülür. Bu davalar ortaklığın giderilmesi davasıyla birleştirilemez; sulh hukuk mahkemesi gerekirse bunları bekletici mesele yapar.

Yetkili mahkeme neresidir: taşınmazın bulunduğu yer mi, davalının yerleşim yeri mi?

Taşınmazlara ilişkin ortaklığın giderilmesi davasında yetkili mahkeme, taşınmazın bulunduğu yer mahkemesidir. HMK madde 12/1, taşınmaz üzerindeki ayni hakka ilişkin veya ayni hak sahipliğinde değişikliğe yol açabilecek davaların taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinde açılmasını öngörür. Ortaklığın giderilmesi davası mülkiyet durumunu doğrudan değiştirdiği için bu kapsamdadır.

HMK 12 ile getirilen yetki "kesin yetki"dir. Kesin yetki, genel yetki kurallarından şu yönlerle ayrılır:

Özellik	Kesin yetki (HMK 12)	Genel yetki (HMK 6)
Hangi davalarda	Taşınmazın aynına ilişkin davalar	Diğer tüm davalar
Yetkili mahkeme	Taşınmazın bulunduğu yer	Davalının yerleşim yeri
Yetki sözleşmesi	Yapılamaz	Tacirler ve kamu tüzel kişileri arasında yapılabilir
Mahkeme kendiliğinden inceler mi	Evet, dava şartıdır (HMK 114/1-ç)	Hayır, davalı ilk itiraz olarak ileri sürmelidir
İtiraz süresi	Davanın her aşamasında	Cevap dilekçesiyle birlikte

Kesin yetkinin pratik sonucu şudur: Davalı paydaşlar yetkiye itiraz etmese bile mahkeme dosyayı kendiliğinden yetkisizlik kararıyla gönderir. Tarafların "biz İzmir'de görülmesini istiyoruz" demesi sonucu değiştirmez.

Birden fazla taşınmaz farklı yerlerdeyse dava nerede açılır?

Miras kalan taşınmazlar farklı illerdeyse dava, taşınmazlardan birinin bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinde tümü için birlikte açılabilir. HMK madde 12/3 bu imkânı açıkça tanır: Dava birden fazla taşınmaza ilişkinse, taşınmazlardan birinin bulunduğu yerde diğerleri hakkında da dava açılabilir.

Örnek: Muris babadan İstanbul'da bir daire, Bursa'da bir arsa ve Balıkesir'de bir tarla kalmıştır. Mirasçılar üçü için de tek dilekçeyle İstanbul, Bursa veya Balıkesir sulh hukuk mahkemesinden birinde dava açabilir. Hangi yerin seçileceği davacının tercihidir.

Tek dava açmanın avantajları ve dikkat edilecek noktaları:

• Masraf ve zaman: Tek dosya, tek keşif organizasyonu, tek bilirkişi heyeti. Masraf kalemleri için ortaklığın giderilmesi davası masrafları rehberine bakın.
• Keşif zorluğu: Mahkeme, başka ildeki taşınmaz için talimat yoluyla o yer mahkemesine keşif yaptırır. Bu süreyi biraz uzatabilir.
• Aynen taksim imkânı: Birden fazla taşınmaz varsa mahkeme, taşınmazları paydaşlar arasında dağıtarak aynen taksim yapabilir. Bu yüzden tüm taşınmazların tek davada toplanması bazı durumlarda satışı önler. Ayrıntı için aynen taksim mi satış mı rehberine bakın.
• Paydaş farklılığı: Taşınmazların paydaşları birbirinden tamamen farklıysa (örneğin birinde beş kardeş, diğerinde iki kardeş ve üçüncü bir kişi) davaların birlikte görülmesi zorlaşır. Mahkeme dosyaları ayırabilir.

Taşınır mallarda ortaklığın giderilmesi davası nerede açılır?

Taşınır mallarda (araç, gemi, hisse senedi, makine, tablo gibi) ortaklığın giderilmesi davası genel yetki kuralına tabidir; davalının yerleşim yeri sulh hukuk mahkemesinde açılır (HMK 6). Davalı birden fazlaysa HMK 7 uyarınca bunlardan herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir.

Taşınırlarda HMK 12 uygulanmaz; çünkü bu madde yalnızca taşınmazlar için kesin yetki getirir. Dolayısıyla taşınırlarda yetki kesin değildir. Davalı, yetki itirazını cevap dilekçesiyle birlikte ilk itiraz olarak ileri sürmezse mahkeme yetkili hâle gelir.

Araçlar için dikkat: Trafik kaydında birden fazla kişi adına kayıtlı araçların ortaklığı da sulh hukuk mahkemesinde giderilir; aracın kayıtlı olduğu il değil, davalının yerleşim yeri esas alınır. Miras kalan araç ve taşınmazlar birlikte dava edilecekse taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi tümü için yetkili kabul edilebilir; ancak bu durumda mahkemenin dosyayı ayırması ihtimali vardır.

Yanlış mahkemede dava açılırsa ne olur?

Yanlış mahkemede açılan ortaklığın giderilmesi davası reddedilmez; mahkeme görevsizlik veya yetkisizlik kararı verir ve dosya, kararın kesinleşmesinden itibaren iki hafta içinde talep edilmesi hâlinde doğru mahkemeye gönderilir (HMK 20). Süresinde talep yapılmazsa dava açılmamış sayılır.

Süreç adım adım şöyle işler:

1. Mahkeme, görevsiz veya yetkisiz olduğunu tespit eder ve bu yönde karar verir. Kararda görevli veya yetkili mahkeme belirtilir.
2. Karar, taraflara tebliğ edilir. İstinaf yoluna başvurulmazsa iki hafta sonunda kesinleşir.
3. Kesinleşmeden itibaren iki hafta içinde taraflardan biri, kararı veren mahkemeye başvurup dosyanın gönderilmesini ister.
4. Dosya doğru mahkemeye gönderilir. İlk davanın açıldığı tarih korunur; yeni harç alınmaz, sadece eksik harç varsa tamamlatılır.
5. Talep süresi kaçırılırsa dava açılmamış sayılır. Yatırılan harç iade edilmez ve dava yeniden açılmak zorunda kalınır.

Dikkat edilmesi gereken nokta, iki haftalık başvuru süresinin kesin olmasıdır. Uygulamada bu süre çok sık kaçırılır; çünkü taraflar dosyanın kendiliğinden gönderileceğini düşünür. Gönderme talebi bir dilekçeyle yapılır ve dosyanın gideceği mahkemenin adı yazılır.

Görevsizlik kararı verilirse, önceki mahkemede yapılan bazı işlemler (örneğin toplanan deliller) yeni mahkemede de kullanılabilir; ancak yeni mahkeme gerekli görürse bunları tekrarlayabilir.

Ortaklığın giderilmesi davasında hangi yargılama usulü uygulanır?

Ortaklığın giderilmesi davası basit yargılama usulüne tabidir. HMK madde 316/1-a, sulh hukuk mahkemelerinin görev alanına giren tüm davaları basit yargılama usulüne bağlamıştır. Bu usul, yazılı yargılama usulüne göre daha kısa süreli ve daha az dilekçe aşamalı bir yoldur.

Basit yargılama usulünün ortaklığın giderilmesi davasındaki başlıca yansımaları:

• Dilekçeler aşaması dava ve cevap dilekçesinden ibarettir; cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçesi yoktur (HMK 317).
• Cevap süresi iki haftadır; mahkeme bir defaya mahsus iki haftaya kadar ek süre verebilir.
• Taraflar dilekçelerinde tüm delillerini bildirmek ve ellerindeki belgeleri eklemek zorundadır.
• Mahkeme mümkünse tek duruşmada karar verir; ancak ortaklığın giderilmesi davasında keşif ve bilirkişi incelemesi zorunlu olduğu için pratikte birkaç duruşma yapılır.
• Ön inceleme ve tahkikat aynı duruşmada yürütülebilir.

Uygulamada dava süresini belirleyen, usul türü değil tebligat, keşif ve bilirkişi aşamalarıdır. Paydaş sayısı fazla ve adresleri bilinmiyorsa tebligat aylar alabilir.

Adliyesi olmayan ilçelerde dava nerede açılır?

Taşınmazın bulunduğu ilçede adliye yoksa dava, o ilçenin adli yönden bağlı olduğu ilçe veya il merkezindeki sulh hukuk mahkemesinde açılır. Bazı küçük ilçelerin adliyeleri kapatılmış ve komşu ilçeye ya da il merkezine bağlanmıştır. Bu bağlılık kararı Hâkimler ve Savcılar Kurulu tarafından belirlenir.

Hangi ilçenin hangi adliyeye bağlı olduğunu öğrenmek için:

• Adalet Bakanlığının veya ilgili adliyenin internet sayfasındaki yargı çevresi bilgilerine bakılabilir.
• UYAP Vatandaş Portalı üzerinden dava açılırken sistem, taşınmazın bulunduğu ilçe seçildiğinde yetkili adliyeyi gösterir.
• İlçedeki tapu müdürlüğü veya kaymakamlık da genellikle bilgi verir.

Büyükşehirlerde durum farklıdır. İstanbul'da ilçe adliyeleri yerine bölge adliyeleri vardır: Avrupa yakasındaki ilçelerin bir kısmı Çağlayan, bir kısmı Bakırköy, Anadolu yakasındaki ilçeler ise Anadolu Adliyesi yargı çevresindedir. Dilekçede "İstanbul Anadolu Sulh Hukuk Mahkemesi" gibi adliyenin adı yazılır; ilçe adı tek başına yeterli değildir.

Davada tüm paydaşların adresi farklı ilde olsa bile taşınmazın yeri mi esas alınır?

Evet. Paydaşların tamamı başka ilde, hatta yurt dışında yaşasa bile taşınmaz nerede ise dava orada açılır. HMK 12'deki kesin yetki, tarafların yerleşim yerinden bağımsızdır. Yurt dışında yaşayan paydaşlara tebligat Tebligat Kanunu hükümlerine göre yurt dışına yapılır; bu, davanın yerini değil süresini etkiler.

Bu durum bazı paydaşlar için ulaşım zorluğu doğurur. Ancak ortaklığın giderilmesi davasında duruşmalara bizzat katılma zorunluluğu yoktur; taraflar avukat aracılığıyla temsil edilebilir ve HMK 149 uyarınca ses ve görüntü nakli yoluyla (e-duruşma) duruşmaya katılım talep edebilir. Duruşmaya katılmayan paydaşın hisse hakkı kaybolmaz. Satış hâlinde payına düşen bedel, dosyada belirlenen hesabına yatırılır. Payınıza düşecek tahmini tutarı görmek için hisse değeri hesaplayıcısını kullanabilirsiniz.

Dava açmadan önce arabuluculuk bürosuna nereden başvurulur?

Ortaklığın giderilmesi davasında dava şartı arabuluculuk zorunludur ve başvuru, yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır. Bu da yine taşınmazın bulunduğu yerdeki adliyenin arabuluculuk bürosudur. Arabuluculuk bürosu bulunmayan yerlerde başvuru, görevlendirilen sulh hukuk mahkemesi yazı işleri müdürlüğüne yapılır.

Arabuluculuk bürosunun yetkisi mahkemenin yetkisiyle paraleldir. Bu yüzden mahkemeyi doğru belirlemek, arabuluculuk başvurusunun da doğru yere yapılmasını sağlar. Yanlış yer arabuluculuk bürosuna yapılan başvuru, karşı tarafça yetki itirazına konu edilebilir ve süreç uzar. Arabuluculuk aşamasının tamamı için dava şartı arabuluculuk rehberine bakabilirsiniz.

Özet: mahkeme seçiminde kontrol listesi

Dava açmadan önce aşağıdaki maddelerin tamamını kontrol etmek, görevsizlik ve yetkisizlik kararı riskini ortadan kaldırır.

Kontrol	Cevap
Görevli mahkeme	Sulh hukuk mahkemesi (değere bakılmaz)
Taşınmazda yetkili mahkeme	Taşınmazın bulunduğu yer (kesin yetki)
Birden fazla taşınmaz	Herhangi birinin bulunduğu yer
Taşınır mal	Davalının yerleşim yeri (genel yetki)
İlçede adliye yoksa	Adli yönden bağlı olduğu adliye
Arabuluculuk bürosu	Yetkili mahkemenin bulunduğu yer
Yanlış mahkeme hâlinde	Kesinleşmeden itibaren 2 hafta içinde gönderme talebi

Paydaşlardan biri satışa karşı çıkıyorsa mahkeme seçimi değişmez; itirazın sonuçları için hissedar satmak istemezse ne olur rehberine bakabilirsiniz.